Dominantie: de waarheid en de mythe (deel 2)

In het vorige deel hebben we het voornamelijk over wolven gehad. Waarom heeft dit dan zo een belang voor honden? Men gaat er meestal vanuit dat honden gedomesticeerde honden zijn en al hun gedrag ontlenen aan hun voorouders, de wolf. In zijn boek “Dit is de hond” legt John Bradshaw uit dat honden afstammen van een vermenging van wolvensoorten uit Azië en Europa.

[quote]Men heeft groepen verwilderde honden bestudeerd en men is erachter gekomen dat hoewel er hier en daar gelijkenissen zijn met roedels wolven, zij op veel vlakken drastisch verschillen van de wolf[/quote]

IMG_9987 - Version 2

Maar hoewel zij afstammen van wolven, zijn honden ingrijpend veranderd door de lange domesticatieperiode sinds zij, zo een 10.000 generaties geleden, gescheiden zijn geraakt van de wolven waar zij van afstammen.In die periode is ook hun milieu drastisch veranderd. Aangezien geen enkele van de nog levende wolven kunnen dienen als model voor de hond, is men gaan kijken hoe de hond zich sociaal zou organiseren als hij de kans kreeg in het wild. Men heeft groepen verwilderde honden bestudeerd en men is erachter gekomen dat hoewel er hier en daar gelijkenissen zijn met roedels wolven, zij op veel vlakken drastisch verschillen van de wolf en meer aanleunen bij andere hondachtigen zoals de coyote. Men ziet ook een dominantie-hiërarchie in deze groepen maar deze voorspellen enkel wie eerst toegang heeft tot voeding. Niet wie het meest voortplantingssucces heeft. Er is ook geen enkel bewijs dat individuen constant azen op leiderschap van de groep waarin ze leven. Laten we eerlijk zijn, als wolven of wilde honden constant vechten voor leiderschap dan zouden zij door de verwondingen niet meer in staat zijn te jagen en dus te overleven. Indien u interesse heeft in de geschiedenis van de hond, en nog veel meer, raad ik u het boek “Dit is de hond” door John Bradshaw van harte aan! We kunnen in elk geval concluderen dat honden en wolven niet te vergelijken zijn. [bol_product_links block_id=”bol_53179199d07ec_selected-products” products=”1001004011850484″ name=”Dit is de hond” sub_id=”” link_color=”F9A51A” subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFFFFF” border_color=”D2D2D2″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Waarom is dit dan zo een ‘big deal’ meneer de HONDENgedragsdeskundige? Wel, het probleem is dat veel van de misinformatie en concepten uit de vroege studies naar wolvengedrag, de dag van vandaag nog zeer courant zijn in hondentraining. Men heeft de notie dat de hond te allen tijde het gezin wil domineren om aan de top te kunnen komen en dit met geweld zal proberen te doen. De enige manier om dit tegen te houden, is in elke situatie laten zien dat jij de baas bent. Dat jij de pack-leader bent. Heel wat boeken, films, tv-programma’s, etc. zijn gewijd aan dit idee. We hebben al honderden regels bedacht om onze honden duidelijk te maken dat wij de baas zijn:

  • Je moet eerst eten.
  • Je moet eerst door de deur gaan.
  • Je hond mag niet in de zetel.
  • Je hond mag niet op bed.
  • Jij mag niet op je knieën gaan zitten want dan zit je op dezelfde hoogte.
  • Als je hond aandacht zoekt, drijft hij zijn wil door en als je toegeeft is hij de baas.
  • Als hij zijn poot op jouw knie legt, is hij dominant.
  • Je moet altijd winnen bij spel.
  • Je hond moet altijd als eerste wegkijken wat kan leiden tot erg provocerende staar-wedstrijden.

De lijst lijkt eindeloos. De regels op zich brengen nog niet zoveel schade toe. In sommige gevallen kunnen ze zelfs zorgen voor voorspelbaarheid en bijgevolg een minder stressvol bestaan.

Stainless-Steel-Pinch-Collar_LRG

Het is pas als we onze honden beginnen te corrigeren voor deze zelfverzonnen regels, dat de echte schade wordt aangebracht. Honden ophangen aan hun leiband, dwingen in een alpha-rol, gaan wandelen met wurgkettingen met spikes naar binnen aka prongcollars, schokbanden, hand over de bek houden, rondsleuren aan het nekvel, slaan/schoppen,… Dit zijn allemaal dingen die voortvloeien uit de visie dat honden onder controle moeten worden gehouden voordat de wolf uitbreekt.

Zet jezelf eens in de positie van de hond. Stel je voor dat je terecht komt in een gezin dat ongesproken regels hanteert. Je gaat je gangetje en houdt enorm veel van hen. Maar op onverwachte momenten word je, compleet buiten proportie, gestraft voor ogenschijnlijk normale dingen. Zou dit niet potentieel kunnen leiden tot probleemgedrag of zelfs agressie? Meer zelfs, een recente MRI-studie suggereert dat honden hetzelfde emotionele niveau hebben als een kind. Het zorgt voor een zeer onstabiele omgeving, een onveilige omgeving. En jij als “leider” wordt ook gezien als een erg labiel wezen. Karen Overall schrijft in haar boek ‘Clinical behavioral medicine for small animals’ dat honden met een hoge rang tolerant zijn ten opzichte van honden laag in rang en dat dominante vertoningen zelden leiden tot een gevecht. We weten ondertussen dat dit voornamelijk zo is omdat de dieren “hoger in rang” de ouders zijn en de dieren “lager in rang” hun kinderen. Maar hoe hoog ben jij in rang als je bij het minste alles uit de kast haalt om je dominantie te bevestigen?

IMG_9722 - Version 2Vorig jaar was het thema van het kynocongres “spel”. Daarin werd aangehaald dat wat een hond doet binnen het spel, onwaarschijnlijk invloed heeft op zijn gedragingen daarbuiten. Het spel wordt duidelijk afgebakend door signalen vooraf en achteraf. Er blijkt niet zo iets te zijn als het “winnaars”-effect en de regels van het spel lijken hier duidelijker dan ooit. De rollen moeten afwisselen en spel moet vooral leuk zijn.

Wat is dominantie dan? Wel, volgens mij moet je “dominant” zien als een stempel voor een relatie tussen 2 of meer individuen. Het is de som van alle win-verlies-situaties waarin de 2 individuen zich hebben gevonden. De ene gaat vaker winnen als de andere en bijgevolg ontstaat er een stabiele relatie waarin er niet onnodig energie wordt verbruikt aan alweer een win-verlies-situatie. Dominantie is echter zeer contextueel. De theorie waar ik mij het meest in kan vinden en die ook deze contextualiteit verklaart is Resource Holding Potential (RHP). Een resource is alles wat kan beschouwt worden als een levensmiddel: eten, potentiële en werkelijke partners, territorium, speeltjes, veilige comfortabele rustplaats, aandacht, ,… De RHP is kort samengevat het vermogen van het dier (kracht, uithouding, bouw, ouderdom, voedingstoestand, ziekte,…) om een resource te kunnen bekomen en verdedigen. Het RHP wordt dan afgewogen tegen de waarde van de resource en de potentiële kost van het bekomen van de resource. U begrijpt dat de hond in kwestie hier niet even diep over gaat nadenken en een rationele beslissing neemt. Het is gebaseerd op hoe hij zich voelt, wat zijn toestand is en wat zijn vorige win-verlies-ervaring is met het individu voor zich en wat voor hem de waarde is van de resource. Dit gebeurt door leerervaring en is een proces dat automatisch plaatsvindt.

Stel, hond 1 genaamd Max is dominant over hond 2, Bill. Bill is op een dag uitgehongerd, terwijl Max nog wat eten is tegengekomen in de tuin. Er is een potentieel conflict rond voeding. Dan zal Bill alsnog dominant zijn over Max in die specifieke situatie omdat de motivatie van Bill en de waarde van de resource in dat geval voor Bill veel groter is dan voor Max. U merkt ook dat de uitkomst van een situatie afhankelijk is van veel variabelen en ookal “wint” Max vaker van Bill, de dominantie is erg contextueel afhankelijk van deze variabelen. Om deze reden is de hiërarchie ook geen driehoek waar je het alpha-paar hebt en daaronder een ranglagere, en daaronder weer een lagere etc.

Schermafbeelding 2014-03-05 om 22.58.10

Maar eerder een cirkel waar Max vaker dominantie vertoont over Bill en Bill vaker dominantie vertoont over Filou maar Filou vaker Max domineert. Schermafbeelding 2014-03-05 om 22.53.59

Het is ook belangrijk om te noteren dat deze relaties worden gevormd op een zeer organische manier. Geen enkel van deze honden zijn zich bewust van het feit dat zij dominant zijn over een andere en houden zich zeker niet bezig met hoger in rang geraken om uiteindelijk het leiderschap te bekomen. De term is een manier voor ons mensen om een patroon te kunnen bestempelen met een naam. Een hond gaat uiteindelijk enkel een manier zoeken om te krijgen wat hij wil door zijn omgeving te manipuleren. Wij kunnen op onze beurt de omgeving manipuleren om de hond te laten doen wat wij willen. Maar dat is voor een andere keer.

Tot slot

Als u nog eens door een hondentrainer of gedragsdeskundige wordt verteld dat uw hond niet naar u luistert omdat u geen “pack-leader” oftewel “leider” bent. Of dat u uw hond in een alpha-rol oftewel onderwerpingsrol moet forceren om hem te laten zien wie dat de baas is. Dan zegt u dat een aantal dingen over die persoon:

  • Deze persoon heeft geen enkele aandacht geschonken aan de wetenschappelijke literatuur rond wolven- en hondengedrag de afgelopen 30 jaar
  • Deze persoon weet weinig over hoe honden leren
  • Deze persoon leest deze blog niet 🙂

Wat is jullie ervaring rond dit onderwerp? Laat het mij weten in de reacties hieronder.

4 thoughts on “Dominantie: de waarheid en de mythe (deel 2)

  1. Hallo, akkoord dat er veel verkeerde zaken aangeleerd werden de laatste tientallen jaren en dat ondertussen duidelijker werd hoe een roedel in elkaar zit. Ik blijf echter wel met een vraag zitten… je hond is slim en test je voortdurend, als ik zo de verschillende visies lees(niet alleen hier) zou je eigenlijk je hond niet meer mogen corrigeren, enkel positief belonen. Die visie volg ik absoluut niet. Als je het ouderpaar van de wolf neemt of zelfs de moederteef bij onze eigen honden, zij corrigeert ook haar pups door bv het even bijten in “neus”. Zelf heb ik daar zeer goede ervaringen mee en ik moet niets anders doen, geen prikbanden, geen nekvel(zeker niet!), rondslingeren(barbaars)…noem maar op. Even mijn ogen opentrekken is voldoende, ik communiceer quasi met lichaamstaal… Wat is uw visie ivm de neusbeet en hoe staat u tov direct oogcontact? Is dit ook larie? Mogen we onze eigen hond niet dwingen om als eerste de blik af te wenden als hij iets verkeerds gedaan heeft of niet direct luistert?(enkel dan uiteraard, gewoon oogcontact moet fun zijn en beloond worden, pas dan is er aandacht en kan er getraind worden) Dank voor uw reactie want ik heb de indruk dat met alle informatie die er nu op ons afkomt het niet evident is om de goede info van de slechte te onderscheiden.

    1. Hallo Patricia,

      Het is inderdaad zeer moeilijk om de goede info van de slechte te onderscheiden. Daarom proberen onze leden zich steeds te baseren op betrouwbare wetenschappelijke kennis en met kritische blik te kijken naar andere theorieën die door de wetenschap nog niet zijn onderzocht.

      Eerst wil ik antwoorden ivm het direct oogcontact. Door te fixeren breng je onnodige druk op je hond. Je zegt met lichaamstaal te willen communiceren. Wel fixeren is een duidelijke bedreiging.
      We hebben het geluk dat honden vaak heel tolerant zijn voor onze fouten. Ik heb gezinnen gezien die alles fout doen en toch een stabiele hond hebben zonder gedragsproblemen. Dat zegt veel over de hond en zijn tolerantie voor ons mensen.
      Fixeren wordt dus vaak ook getolereerd. Het afwenden van de blik is een kalmerend signaal. Een signaal waarmee de hond communiceert dat hij geen conflict wil. Hiermee geeft hij zich echter op geen enkele manier gewonnen. Hij communiceert enkel dat hij merkt dat jij hem aan het bedreigen bent en dat hij geen conflict wilt. Als je blijft pushen zal je de hond drijven tot een punt waarin hij toch zal moeten reageren.
      Anderzijds, als je zelf wordt gefixeerd door een hond en deze is bijvoorbeeld aan het grommen, dan is een staarwedstrijd het LAATSTE dat je wilt doen. Door direct oogcontact te maken met deze hond, die duidelijke dreigsignalen vertoont, ga je de situatie enkel erger maken en risico lopen om gebeten te worden. Als je dan kalmerende signalen laat zien, kan je de gevaarlijke situatie ontmantelen.
      Dus nog eens samengevat. Direct oogcontact maken met je hond tot hij zijn blik afwendt bewijst niets en leert hem ook weinig zinvols. Als hij iets verkeerd doet of niet direct luistert, zijn er veel krachtigere methoden om dit duidelijk te maken aan een hond op een manier dat hij ook begrijpt wat je bedoelt.

      In verband met het corrigeren en belonen. Er circuleren inderdaad vele meningen hierover. Waar ik en vele andere gedragsdeskundige tegen zijn, is positieve straf zoals dat in vakjargon heet. Hierbij voeg je een onaangenaam iets toe aan de situatie zodat het gedrag afneemt. Dus de hond bij het nekvel pakken en door elkaar schudden, een slag op de neus, een schop tegen het lichaam, een tik met de krant, het snokken aan een slipketting, bijten in de neus etc. Er zijn trainers die beweren enkel positief te trainen. Wat betekent dit? Wel als je kijkt naar het vakjargon betekent dit dat ze enkel dingen toevoegen aan een situatie om het gedrag te veranderen. Dat is wat positief betekent bij de leerprincipes. Dat kan dus niet zijn wat ze bedoelen.
      De meeste trainers bedoelen dat ze op een zo positief mogelijke manier trainen, lees met zo weinig mogelijk straf. Sommige mensen gaan een stap verder en beweren geen enkele vorm van straf te gebruiken. Als we opnieuw kijken naar de leerprincipes is dit onmogelijk. Het onthouden of wegnemen van een beloning die wordt verwacht, wordt negatieve straf genoemd.
      Dus als je een snoepje laat zien en je vraagt de hond om te gaan zitten, en hij gaat niet zitten, dan steek je het snoepje terug weg. Dat is een negatieve straf. Zoals je ziet gebruiken we dus nog steeds straf maar niet de klassieke correcties.

      Het probleem met klassieke correcties is dat timing en intensiteit van de straf zeer belangrijk zijn. Als mensen maken we vaak fouten, omdat we niet snel genoeg waren, de straf te zacht werd uitgevoerd om een effect te hebben op het gedrag of de straf niet proportioneel is naar gelang het ongewenste gedrag. 
Daarbij lok je een angstreactie uit als je een hond straft. Honden die over het algemeen al wat angstiger zijn kunnen hier erg op reageren. Sommige kunnen hier zelfs agressief van worden.
      Niemand zegt dat straf niet werkt, het werkt wel. Het is een leerprincipe gelijk een ander en heeft zijn plaats. Als wij onze vinger op een kookplaat leggen, dan verbranden wij onze vinger. Bijgevolg leren wij dat we onze vinger best niet meer op de kookplaat leggen.
      Wat wij zeggen is dat je met positieve bekrachtiging (toevoegen van iets aangenaam aan de situatie om het gedrag te doen toenemen) en negatieve straf dezelfde of betere resultaten kan halen. Een mooie bonus is ook dat je bij de laatst beschreven methode fouten MAG maken. Oops, je geeft het snoepje te laat. Of je ziet gewenst gedrag niet op tijd en hebt het dus niet kunnen belonen. En dan? Volgende keer doe je het wel goed. De hond heeft er geen erg in. Maar als je fouten maakt bij het toepassen van positieve straf kunnen de gevolgen veel ernstiger zijn. Je hond is geen wolf! Dat is op zich al heel belangrijk om te weten. Daarbij hebben honden een veel groter reactievermogen dan wij mensen. Wij kunnen dus nooit een correctie uitdelen op dezelfde manier en met dezelfde nuances en lichaamstaal als een hond dat kan. 

      Als je je hond wilt corrigeren omdat hij iets doet wat hij niet mag doen, leer hem dan een stopwoordje. Een woord dat je hebt aangeleerd via training, dat “nee, probeer iets anders” betekent. Veel effectiever en praktischer dan in de neus bijten. Zoals vermeld kunnen veel honden veel verdragen, maar probeer dit bij de verkeerde hond en je hebt plastische chirurgie nodig voor je eigen neus.

      Dus als je dit allemaal weet, dan wordt het een kwestie van dierenwelzijn en ethiek. Kies je een methode waarbij je hond dingen doet omdat hij schrik heeft voor de gevolgen? Of kies je een methode waarbij je hond dingen doet omdat hij met blijdschap anticipeert wat er zal volgen?
      Je begrijpt ook dat de relatie tussen mens en hond erop vooruitgaat als je de laatste methode gebruikt.

      Ik hoop dat deze (uiteindelijk lange) tekst je wat meer duidelijkheid bied als het gaat over de grote hoeveelheid informatie die er is over hondengedrag.

Met vriendelijke groeten,

Sedrick Vangronsveld

      1. Dag Sedrick,
        Hartelijk dank voor deze zeer uitgebreide uitleg, maakt veel duidelijk. Ik heb inderdaad de “oude” school geleerd en tot nu toe heb ik altijd honden gehad en opgeleid met deze methode, dus oogcontact, neusbeet, stuk roedelgedrag dus… heb er tot nu toe wel altijd super honden aan overgehouden, waarschijnlijk dan meer met de tolerantie van de hond te maken dan met mijn kunnen :-), Duitse herders vnl. Ga me nu verdiepen in de nieuwe aanpak, cursussen of boeken die je kan aanraden? Nogmaals dank en tot later, mvg Patricia

        1. Hallo Patricia,

          Ik vind het fantastisch om te horen dat je bereid bent je te verdiepen in de ‘nieuwe’ aanpak. Zeker als je van je omgeving steeds bevestiging hebt gekregen en adviezen hebt gekregen vanuit de ‘oude’ school, is het niet altijd makkelijk om deze stap te zetten. Maar ik kan je verzekeren dat er een nieuwe wereld voor je opengaat en dat je nooit meer terug wil!

          Ik kan je het boek “Dit is de hond” van John Bradshaw aanraden. Dit boek geeft je een goede, onderbouwde basiskennis van de hond. Hij heeft het over wolven en honden, de evolutie van de hond, puppy’s, intelligentie en emoties bij honden.
          Als je je wil verdiepen in de leerprincipes is “sneller leren” van Pamela Reid een absolute aanrader. Ze slaagt erin om een heel technisch onderwerp, in mensentaal neer te zetten.
          “Hondencultuur” door Jean Donaldson is ook een aanrader!

          Ik schrijf zelf maandelijks een nieuwsbrief waarin ik het heb over hondengedrag. Via deze nieuwsbrief hou ik je ook op de hoogte van webinars of lezingen die ik geef. Je kan je inschrijven op bit.ly/emaillijst

          Ik wens je heel veel plezier en verwondering tijdens je zoektocht naar informatie over de hond. Als je nog vragen hebt hoor ik het graag.

          Sedrick

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *